16 iyul 2018 13:44

Mobil ödənişlər əlavə dəyər yaradan bir məhsuldur -MƏQALƏ

Müasir və sürətlə inkişaf edən cəmiyyətdə biz öz vaxtımızdan maksimum səmərəli istifadə etməyə çalışırıq. Şübhəsizdir ki, bunda bizə texniki və texnoloji inkişaf yardımçı olur.

Mobil şəbəkənin inkişafı bütün ölkələrdə böyük auditoriyaları cəlb etməklə mobil operator xidmətlərinin geniş yayılmasına səbəb olmuş və POS-terminalların, bankomatların (ATM) və ödəniş terminalların hətta ölkənin ucqar yerlərində belə inkişaf etdirilməsinə və yayılmasına səbəb olmuşdur: həmin terminalllar və bankomatların internetdən istifadəsi məhz mobil operatorların xidmətləri nəticəsində mümkün olur.

 
POS-terminal (İng. Point Of Sale (satış nöqtəsi) ödəniş kartlarının maqnit zolağının, çipin oxunması və ya kontaktsız odəniş vasitəsilə qəbulu üçün hazırlanmış elektron proqram-texniki cihazdır.

 

Mobil rabitənin genişləndirilməsi ilə yanaşı mobil telefon istehsalçıları (əvvəllər onları cib telefonu adlandırardılar) öz cihazlarını dayanmadan təkmilləşdirirdilər. Müasir smartfonun konsepsiyasının əsasını qoymuş Apple şirkətinin 2007-ci ildə yaratdığı iPhone smartfonunu mobil telefon sahəsində inqilab hesab etmək olar. Bu gün az sayda adam İPhone telefonunun istehsalından da əvvəl smartfonların mövcud olmasını xatırlaya bilər.

 

 

Mobil telefon: Nokia 3310

 

Smartfon: iPhone X

 
 
 
Cib fərdi kompyuterlər (CFK) də var idi. Lakin onlar yetəri gədər rahat olmadıqlarına görə kütləvi yayılmamışdılar.
 
 

 

 

Nokia N72 smartfonu

 

HP Ipaq Pocket PC CFK

 

Palm LifeDrive CFK

 

 
 

Smartfonların inkişafı aşağıdakı yenilikləri gətirmişdir:

  1. mobil kommersiya bir sıra müxtəlif kommersiya xidmətlərini nəzərdə tutur: bu xidmətlərdə mobil telefon istifadəçinin vahid interfeysi kimi çıxış edir, istifadəçi ilə əlaqə məsafədən internet üzərində qurulur. Mobil kommersiya çərçivəsində bu xidmətlər kassa terminalları və ya xidmət nöqtələri vasitəsilə həyata keçirilən və mobil telefon, smartfon, CFK və mobil terminalları dəstəkləyən məsafədən və simsiz ödənişlər ola bilər.

  2. mobil ticarət məsafədən ticarəti və sifarişlərin toplanmasının avtomatizasiyasını nəzərdə tutur: mobil ticarətin nəhəngləti arasında Amazon, Ebay, Aliexpress (Alibaba), Walmart, Apple AppStore (iTunes), Google Play kimi şirkətlər yer tutur.


Bu zaman internetə çıxış tələb olunmur. Həmin platformada elektron pul kisəsi hazırlana bilər..kodlar vasitəsilə mümkündür(Unstructured Supplementary Service Data - qısa mesajların göndərilməsi rejimində şəbəkə abonenti və servis tətbiqi proqramı arasında interaktiv qarşılıqlı əlaqəni yaratmağa kömək edən GSM şəbəkələrində standart servisdir) Onlayn ödənişlərin mobil (düyməli) telefonda həyata keçirilməsi SIM-kart alətləri (SIM-card-toolkit) və ya USSD
 
Məsələn, siz Vaşinqtonda yaşayırsınız, hal-hazırda Nyu-Yorkda səfərdəsiniz və öz mənzilinizin elektrik enerji haqqını ödəməlisiniz. Mobil telefonunuzda və ya smartfonunuzda onlayn ödəmə tətbiqi proqramı ilə siz ödənişinizi asanlıqla həyata keçirə bilərsiniz və bunun üçün banka müraciət etməyə və ya ödəniş terminalını axtarmağa ehtiyac yoxdur.   
Mobil odəniş dedikdə biz, bir qayda olaraq, mobil telefondan istifadəni nəzərdə tutan maliyyə əməliyyatlarını nəzərdə tuturuq. Mobil sözünün sinonimləri səyyar, daşınar və portativ kimi sözlərdir. Əslində mobil ödəniş yerləşdiyi coğrafi məkana bağlı olmayan, mobil telekommunikasiya şəbəkəsində fəaliyyət göstərən cihaz ilə həyata keçirilən və pul vəsaitlərinin hərəkətinə səbəb olan əməliyyatlardır.
 

 

M-PESA ödəniş sistemi (Keniya)

 

 

Müasir smartfonlar həm bu funksiyanı dəstəkləyir, həm də müasir proqramlaşdırma dillərindən istifadə etməklə hədsiz funksiyalar və dizaynda proqram təminatını yaratmaq imkanına malikdirlər. Bu, internet və mobil bankçılıq, habelə çox qabağa getmiş elektron pul kisəsi kimi proqramlardır. Lakin belə proqramların işləməsi, bir qayda olaraq, internetə çıxış tələb edir.  

 

Mobil bankçılıq tədbiqi müasir smartfonda.

 

 Telefon vasitəsilə həyata keçirilən mobil ödənişlər sayəsində biz evdən çıxmadan və ya kafedə vaxt keçirərək kommunal xidmət haqqlarını, internet və TV xidmət haqqını ödəyə, telefon balansımızı artıra, banka kredit borcumuzu ödəyə, kinoteatra bilet ala, bank kartına, bank hesabına və ya digər mobil pul kisələrinə vəsait köçürə bilərik.

Bir sıra ölkələrdə mobil ödənişlər vasitəsilə dayanacaq haqqını ödəmək, AppStore və Google Play mobil  tətbiqi mağazalarda proqramlar almaq, musiqi almaq, idman zalına abunə haqqını və s. ödəmək mümkündür. Bəzi ölkələrdə QR kod və NFC bazasında mobil ödəmə sistemləri yaradılır (aşağıdakı şəkillərdə bu kod və baza haqqında məlumatı görə bilərsiniz).       

 

 

QR kod (İng. qısald. Quick Response Code — cəld reaksiya vermə kodu - matris ştrix-kod növü üçün əmtəə nişanı) vasitəsilə ödəmə

 

 
NFC (İng. qısald.Near field communication - yaxın sahə kommunikasiyası, yaxın kontaktsız rabitə - kiçik fəaliyyət radiusu məlumatlarının simsiz ötürmə texnoloqiyası) vasitəsilə ödəmə

 

 

Mobil ödənişlərin inkişafının əsas səbəbləri aşağıdakılardır:

  • Pul əməliyyatlarının həyata keçirilməsində rahatlıq və sadəlik;

  • Ödənişlərin həyata keçirilməsinin yer və vaxtdan asılı olmaması;

  • Sürət, o cümlədən yüksək səmərəlilik;

  • Təhlükəsizlik və sübut etmənin rahat olması, çünki xidmət təchizatçıları məhz bu faktorlarda maraqlıdırlar.

 
Biz pul əməliyyatlarını hər bir halda bank əməlliyatları ilə əlaqələndiririk, lakin gəlin aşağıda bankların mobil ödəniş sahəsində imkanları əlindən verməsinin bir neçə nümunəsinə nəzər salaq:

  • ABŞ: Paypal (müştərilərə hesabları ödəmək və alış-veriş etmək, pul köçürmələrini göndərmək və qəbul etmək üçün elektron ödəmə sistemi) və onun məhsulları, məsələn, Venmo (mobil ödəniş xidməti); Square Cash (Square, Inc. şirkətinin mobil telefon tətbiqini istifadə edərək istifadəçilərin bir-birinə pul köçürməsinə imkan verən mobil ödəniş xidməti);

  • Fransa: VISA ilə tərəfdaşlıqda Orange mobil operatoru öz Orange Cash məsafədən ödəniş sistemini tətbiq etmişdir;

  • İsveç: Aparıcı isveç mobil rabitə operatorları – Telia, Tele2, Telenor və Three Wywallet sistemini işə salmışdırlar;

  • Somali: Hormuud, EVC Plus, Zaad – mobil operatorların ödəmə sistemləri;

  • Keniya: M-PESA - mobil telefon üzərindən pul köçürmələri, maliyyələşdirmə və mikromaliyyə xidmətləri.

 
Lakin banklar və digər təşkilatların birləşərək yeni məhsul təqdim etmietmələrinin də şahidi olmuşuq:

  • İsveç: ölkə əhalisinin 40%-nı artıq əhatə edən Swish proqramı. Swish İsveçin əsas bankları tərəfindən işlənib hazırlanmışdır.

  • Belçika: dörd əsas Belçika bankları ilə tərəfdaşlıqda Belgacom şirkəti ilə təqdim olunan Sixdots elektron mobil ödəniş sistemi.

  • Böyük Britaniya: Böyük Britaniyada banklar və tikinti cəmiyyətləri (building society) tərəfindən verilən  Paym mobil ödəniş sistemi Böyük Britaniyanın ödənişlər üzrə Şurası (Payments Council) və 9 banki tərəfindən hazırlanmışdır.


Mobil ödənişlərin yayılmasında məhdudiyyətlərinin səbəbi ölkədə mövcud olan hüquqi baza, iştirakçıların texniki imkanları, maliyyə savadlılığının səviyyəsinin aşağı olması və ödəniş mədəniyyətin aşağı  olması qeyd edilə bilər. Lakin son zamanlar dünyanın əksər ölkələrində mobil ödənişlərin inkişaf tendensiyası müşahidə olunur və bu inkişaf təcrübədə maneələrə qalib gəlir. Məsələn, indiyədək ümumiyyətlə pul əməliyyatlarına aidiyyatı olmayan Apple (Apple Pay), Samsung (Samsung Pay) və Google (Google Wallet) kimi böyük şirkətlər mobil ödəniş bazarında təmsil olunurlar.
 

 

 

Apple Pay vasitəsi ilə POS-terminalda ödəniş

 

Ödəniş kartının maqnit lentinin oxunma rejimində Samsung Pay vasitəsilə POS-terminalda ödəniş.

 

 

Bu isə mobil ödənişlərin inkişaf edəcəyinə və həmişə olduğu kimi, bazara ilk daxil olanlar və novatorların qaymaqları seçəcəklərinə  işarədir.
 
Mobil ödənişlərdən harada və necə yararlanmaq olar? Nəzəri cəhətdən mobil ödənişlər ənənəvi nağd pul ilə ödənişlərdən fərqli olaraq pul əməliyyatlarının həyata keçirilməsi üçün hədsiz imkanlar yaradır. Mobil ödənişlər şəhərlər, regionlar və ölkələr arasındaki hüdüdları silir, bu ödənişlərin sürəti və istifadə etmə rahatlığı isə daha çox sayda mal və xidmət təchizatçılarını istifadəyə cəlb edir.
 
Teymur Heybətov
IFC
Elektron və Rəqəmsal Maliyyə Xidmətləri layihəsinin
Azərbaycandakı nümayəndəsi

Paylaş

Şərhlər

Şərh yoxdur

Cavab yaz

Xəbərlərə abunə ol

Xəbərlərə abunə ol və bizim eksklüziv təkliflərimiz emailinizə göndərilsin